Daar is hij weer, de eikenprocessierups: veroorzaker van jeuk, pijn en allergische reacties

mei 2022 Beter Leven Willem van Altena

Een zachte winter en een warme periode in maart zijn er de oorzaken van dat de eikenprocessierups eerder dan verwacht in ons land is opgedoken. Eind maart kwamen de eerste meldingen binnen. Deskundigen verwachten dat vanaf medio mei de echte overlast begint, en die kan duren tot en met augustus. Voor mensen met een allergie betekent dat dus: oppassen geblazen in de natuur, vooral in de buurt van eikenbomen.

Ragfijne brandhaartjes

De eikenprocessierups is geen graag geziene verschijning, en dat heeft alles te maken met de brandharen waarmee het diertje is bezet. Elke rups is bedekt met wel 700.000 ragfijne brandhaartjes van ongeveer 0,2 tot 0,3 millimeter lang, die zo dun en scherp zijn dat ze moeiteloos in de huid binnendringen. De brandharen zijn eigenlijk bedoeld om vogels en andere belagers af te schrikken, maar ze zijn ook voor mensen erg onprettig.

Eikenprocessievlinders leggen in augustus en september hun eitjes op eikenloof, en pas in het volgende voorjaar komen de eitjes uit. In de eerste fases van hun leven zijn de rupsen nog klein en nog niet bezet met brandharen, maar vanaf begin juni zijn de rupsen groot genoeg om brandharen te ontwikkelen, en dan begint de echte overlast. Dit jaar gebeurt dat dus enkele weken eerder vanwege de zachte winter. De rupsen leven in grote nesten, die vol zitten met afgescheiden brandharen. Zelfs na jaren kunnen die nog voor overlast zorgen, wanneer de wind de brandharen verspreidt.

Histamine

Wie in aanraking komt met de brandhaartjes van de eikenprocessierups ervaart iets dat lijkt op het aanraken van een brandnetel. Maar de brandhaartjes kunnen ook door de wind verspreid worden, tot wel 100 meter ver. Ze kunnen de huid, ogen en luchtwegen van mens en dier bereiken en binnendringen. De brandharen zijn ook nog eens voorzien van weerhaakjes waarmee ze zich vastzetten in de huid. Daar geven ze het eiwit thaumetopoieine af, dat voor hevige jeuk en branderige pijn kan zorgen. Het afweersysteem reageert daarop door histamine aan te maken, en dat kan bij sommige mensen een allergische reactie tot gevolg hebben. Ook honden kunnen overigens heftig reageren op de brandharen van de processierups. Het is dus verstandig om plekken te mijden waar deze insecten voorkomen.

Klachten

Wie in contact komt met de brandhaartjes van de rups kan last krijgen van jeuk, pijn en irritatie aan de huid, ogen, luchtwegen en het maagdarmkanaal. Bij de meeste mensen gaan de klachten na ongeveer 2 weken vanzelf over. Houden ze langer aan, of nemen ze ernstige vormen aan dan is het zaak om de huisarts in te schakelen.

Dit zijn de meest voorkomende klachten:

  • Huiduitslag. Die ontstaat doorgaans binnen 8 uur en bestaat uit rode vlekjes, bultjes of blaasjes die jeuken of pijn doen.
  • Pijnlijke en tranende ogen. Als je brandhaartjes in je ogen krijgt kun je last krijgen van rode en pijnlijke ogen, zwellingen rond de ogen, jeukende ogen en tranende ogen.
  • Luchtwegirritaties. Als de luchthaartjes door inademing je lichaam binnenkomen kun je last krijgen van keelklachten, niesbuien, een loopneus, moeite met slikken en benauwdheid.
  • Maag- en darmklachten. Komen de brandharen via de mond in je maagdarmkanaal terecht, dan kun je last krijgen van overmatige speekselproductie, misselijkheid, overgeven of buikpijn.

Allergische reacties

Mensen die allergisch zijn voor de haren van de eikenprocessierups ondervinden symptomen als:

  • Benauwdheid
  • Dikke ogen of een dikke tong
  • Andere zwellingen
  • Koorts
  • Algehele malaise
  • Overgeven

Ook hier geldt dat het belangrijk is om de huisarts in te schakelen als de symptomen ernstig van aard zijn.

Goed om te weten

  • Als je in aanraking met de brandharen bent gekomen, ga dan niet krabben of wrijven aan de bultjes of uitslag want zo worden de haren alleen maar verder verspreid op de huid.
  • Probeer de huid met plakband te strippen van haartjes. Wikkel plakband met de kleefkant naar buiten om je hand en trek daarmee de brandhaartjes uit je huid. Of gebruik een pluizenroller die wordt gebruikt om pluisjes uit kleding te halen.
  • Gebruik een föhn om de bultjes op de huid warm te maken. Het föhnen zorgt ervoor dat het eiwit in het gif van de processierups stolt en de uitslag snel verdwijnt. Ook andere vormen van hitte kunnen werken om de irriterende stof te neutraliseren: hou bijvoorbeeld een warme theemok tegen de jeukende plek aan.
  • Spoel de huid vervolgens af met koud of lauw water.
  • Zorg voor verlichting van de huid door een zachte, verkoelende crème te gebruiken, bijvoorbeeld op basis van aloë vera.
  • Was alle besmette kleding apart van de niet-besmette kleding. Doe dat liefst op hoge temperatuur. En hang je was na afloop niet op in de buurt van eikenbomen.

Meer informatie

Bezoek de website Zorgwijzer

Bezoek de website Processierups.nu

Lees de Leidraad Bestrijding Processierups

Informatiepagina RIVM

X